Khai phím đầu năm: Tổng hợp hiểu biết về bàn phím cơ




Bài đăng trên chuyên mục Tổng hợp vào ngày 4 tháng 1 năm 2022 bởi manhhomienbienthuy. Chỉnh sửa lần cuối lúc 09:32:26 ngày 17 tháng 1 năm 2022 (JST).

Khai phím đầu năm: Tổng hợp hiểu biết về bàn phím cơ

Bàn phím butterfly của MacBook (đời 2017 - do khách hàng cung cấp) thực sự là quá chán, đúng như những gì người ta vẫn kêu ca bấy lâu nay. Thậm chí nó còn chán hơn cả bàn phím Chiclet của chiếc MacBook Pro đời Tống mình mua cách đây đã 10 năm. Đòi bàn phím rời thì khách hàng không cho, công ty cũng không cho (chỉ cấp bàn phím với ai dùng máy bàn, chuột và màn hình thì thoải mái 😪). Vì vậy mình có nhu cầu mua một chiếc bàn phím rời. Dòng đời xô đẩy đưa mình đến với khái niệm "bàn phím cơ". Bàn phím thì chưa mua, nhưng để tránh mất tiền ngu thì mình nghĩ trước khi mua gì cũng nên tìm hiểu kỹ càng.

Update: đã mua một chiếc Filco Majestouch Ninja như hình trên.

Tại sao lại là phím cơ?

Tại sao nên dùng bàn phím rời?

Giúp tốc độ gõ phím nhanh và chính xác hơn

Do phụ thuộc vào kích thước của màn hình nên bàn phím laptop được thiết kế có kích thước khá nhỏ khiến cho người dùng cảm thấy bất tiện khi thao tác gõ phím. Chưa kể nhiều laptop có bàn phím được cho là không thể dùng nổi (nhưng bàn phím butterfly có rất nhiều lỗi). Thay vào đó, khi trang bị bàn phím rời với các phím được bố trí với kích thước và khoảng cách "chuẩn" sẽ giúp thao tác gõ phím nhanh và chính xác hơn rất nhiều.

Tách bạn khỏi màn hình laptop

Khi sử dụng bàn phím laptop thì mặc định bạn sẽ cần phải vươn dài tay ra để gõ, nhằm giữ khoảng cách thích hợp giữa mắt và màn hình. Còn nếu không muốn vươn tay thì việc kéo cái máy tính lại là việc đương nhiên. Khi đó khoảng cách giữa mắt và màn hình cũng giảm, đồng thời cơ thể cũng cần phải cúi xuống để nhìn màn hình.

Hơn nữa, với những người làm nghề lập trình như mình thì việc sử dụng màn hình ngoài gần như là đương nhiên (có người thậm chí dùng 2-3 màn hình ngoài) nên việc sử dụng một chiếc bàn phím rời là tốt hơn cả (vì dùng màn hình ngoài thì laptop được đặt lệch đi, thậm chí gập màn hình dùng như máy bàn luôn).

Tránh được tản nhiệt từ máy tính

Việc để tay trên bàn phím laptop một thời gian dài cũng khiến cho đôi tay của bạn nhận vào lượng nhiệt phát ra từ phần thân máy. Đặc biệt những chiếc MacBook gần đây có thiết kế tản nhiệt tương đối kém, hầu hết nhiệt được tỏa trực tiếp ra thân máy (bằng nhôm) chưa kể máy yếu thì mỗi lần compile code quạt gió lại chạy vù vù.

Tuy nhiên, một vấn đề đi kèm với lợi ích này là bạn bắt buộc phải dùng chuột ngoài. Đây là điều mình nghiệm ra sau khi mua bàn phím rời. Nguyên nhân là bởi bàn phím rời giúp tách tay ra xa khỏi laptop, đồng thời cũng tách tay mình ra khỏi trackpad của laptop luôn. Lúc này, vì vướng bàn phím ở giữa nên việc dùng trackpad là rất khó khăn, nên dùng chuột ngoài là điều gần như bắt buộc.

Bàn phím cơ và các loại bàn phím khác

Membrane

Tên tiếng việt là bàn phím màng cao su. Bàn phím membrane có hai tấm cao su (tấm membrane có mạch điện tử ở trên) và khi người dùng bấm phím, hai tấm cao su này sẽ tiếp xúc nhau (tại vị trí bấm phím) và dòng điện được đóng, nhờ đó bàn phím ghi nhận phím bấn. Trái với những gì được truyền tai nhau trên mạng, cơ chế này không thực sự phổ biến để làm keyboard, mà nó hay được sử dụng trong các máy móc không có nhiều nút bấm cũng như tần suất không cao (ví dụ máy in hay các thiết bị điện gia dụng). Loại bàn phím cao su thực sự phổ biến là loại bên dưới.

Scissor-switch

Đây là một dạng nâng cấp hơn của bàn phím màng cao su (thỉnh thoảng nó vẫn được gọi là bàn phím membrane có thể do nhầm lẫn hoặc cơ chế tương tự nhau nên gom chung). Các phím được gắn vào bàn phím bởi các thanh nhựa vắt chéo hình chữ X (hay hình cái kéo - đúng như tên gọi). Nó vẫn sử dụng một tấm màng cao su với cơ chế tương tự membrane nhưng ở dạng dome, tức là lồi lên ở mỗi phím. Việc phản hồi của các phím chủ yếu dựa vào hoạt động các thanh chữ X này chứ không phải dựa vào tấm membrane.

Bàn phím dạng này thường có hành trình ngắn (gọi là low profile), và được sử dụng phổ biến nhất là trong các bàn phím laptop. Ưu điểm của loại phím này hành trình phím ngắn, lực ấn nhẹ, không ồn và quan trọng nhất là rất dễ sản xuất nên cũng được ứng dụng rất nhiều trong các bàn phím rời (các loại phím văn phòng giá rẻ).

Tuy nhiên, dù cùng một cơ chế nhưng các hãng khác nhau cho ra chất lượng cũng rất khác nhau. Ngoài ra, cao su thường bị lão hóa dần theo thời gian nên loại bàn phím này không bền (xét về mặt kinh tế thì vẫn là ưu điểm lớn vì thay một bàn phím này không mất bao nhiêu tiền).

Phím điện dung

Switch Topre sử dụng trên các bàn phím RealForce và HHKB sử dụng loại switch này (dù nhiều người vẫn coi dây là bàn phím cơ, số khác thì gọi là bàn phím cao su cao cấp). Cơ chế của bàn phím này mình không thực sự hiểu lắm. Sơ sơ thì mỗi khi bấn phím sẽ làm thay đổi điện dung (mỗi phím của một số tụ điện trên bảng mạch), nhờ đó là ghi nhận được phím nào được bấm.

Cơ chế này có ưu điểm nổi bật nhất là switch hoạt động mà không có sự va chạm, do đó hoàn toàn không phát ra tiếng ồn (vẫn có thể có tiếng do một số va chạm khác từ keycap và plate nhưng không đáng kể) trong khi cảm giác gõ không khác gì phím cơ, đồng thời hoạt động bằng tụ điện khiến nó rất bền. Các hãng sản xuất switch này thường cho thêm lò xo để tăng phản hồi của các phím.

Phím cơ

Mỗi phím loại này có một switch (công tắc) ở dưới. Công tắc này cấu tạo bao gồm housing, lò xo, stem, các miếng đồng và nhiều phần khác (tùy vào loại switch). Mỗi khi phím được gõ, sự hoạt động của stem của làm đóng/mở các lá đồng, nhờ đó mà ghi nhận được phím bấm. Sự hoạt động này hoàn toàn là cơ khí nên nó được gọi là switch cơ. Phím cơ thường có tuổi thọ cao hơn rất nhiều khi so với các bàn phím membrane hoặc scissor-switch.

Buckling-spring

IBM model M là bàn phím thuộc dạng này. Cơ chế này bao gồm một lò xo oằn (buckling) để nhận và phản hồi lực ấn của người dùng. Khi người dùng nhấn phím, nó sẽ tác động một cái búa gõ vào tấm membrane để đóng mạch. Cơ chế này hiện tại đã không còn được sử dụng (những mẫu cuối cùng được sản xuất từ những năm 9x), tuy nhiên người dùng vẫn có thể tìm mua các bàn phím cũ (IBM model M có giá hơn 1 triệu đồng - thông tin vỉa hè không kiểm chứng) bởi chúng còn hoạt động rất tốt.

Lợi ích của bàn phím cơ

Thành thật mà nói, bạn không nhất thiết phải sử hữu một chiếc bàn phím cơ. Nhưng không có nghĩa là không có lý do nào để chọn nó. Với cách làm tốn kém hơn, đương nhiên người dùng sẽ phải bỏ nhiều tiền hơn cho bàn phím cơ. Vậy lợi ích của nó là gì?

Cảm giác gõ phím tốt hơn

Cảm giác gõ phím cơ sẽ hoàn toàn khác so với gõ bàn phím thông thường. Đơn giản nhất đối với những người lần đầu tiên tiếp xúc với bàn phím cơ đó là âm thanh phát ra khi gõ phím, khác với bàn phím membrane có âm thanh khi gõ phím tương đối nhỏ thì các mẫu phím cơ thường thường có âm thanh phát ra tương đối lớn tùy vào loại switch được trang bị (đặc biệt là các mẫu phím cơ sử dụng blue hay black switch có tiếng ồn lớn khi sử dụng).

Phím cơ được thiết kế đa dạng cho từng mục đích sử dụng khác nhau

Đối với từng mục đích sử dụng sẽ có những loại switch phù hợp tương ứng. Ví dụ nếu bạn là game thủ thì những mẫu bàn phím cơ sử dụng switch Black/Red sẽ rất phù hợp trong khi đó những người có nhu cầu gõ bàn phím nhiều như coder (lập trình viên) thì blue là lựa chọn phù hợp...

Phím cơ rất bền

Với tuổi thọ của mỗi switch lên tới hàng chục triệu lần nhấn (50 triệu lần với switch thông thường, 100 triệu lần với công nghệ Hyperglide của Cherry MX) thì người dùng có thể yên tâm sử dụng chiếc bàn phím cơ trong một thời gian rất dài. (Nhưng không có nghĩa là phím cơ là bền nhất, vì có những chiếc IBM model M ra đời từ những năm 80 của thế kỷ trước và đến thời điểm bài viết này chiếc bàn phím này vẫn hoạt động ngon lành.)

Phím cơ... đẹp

Không thể phủ nhận yếu tố này khi càng ngày các chiếc bàn phím cơ càng được các nhà sản xuất "chăm lo" kỹ lưỡng về ngoại hình, bên cạnh đó là các hiệu ứng đèn LED bắt mắt.

Phím cơ có thể dễ dàng cá tính hóa

Chỉ đơn giản bằng việc thay đổi những keycap (nút bấm), người dùng hoàn toàn có thể biến chiếc phím cơ nguyên bản trở nên độc đáo, không sợ "đụng hàng".

Cấu tạo bàn phím cơ

keyboard

Form factor & layout

Một bàn phím cơ bản sẽ có những phần như sau:

  • Phím ký tự (typewriter keys): những phím để nhập liệu văn bản.
  • Phím chức năng (Function keys): những phím chức năng được ký hiệu từ F1 - F12.
  • Phím điều hướng (cursor control keys): các phím mũi tên, phía trên sẽ có thêm các phím chức năng như: Insert, Delete, Home, End, Page Up, and Page Down
  • Phím số (numeric keypad - không phải hàng phím số phía trên các phím ký tự): các phím giống như một chiếc máy tính, dãy phím này là thiết yếu cho các bạn làm công việc tính toán như ngân hàng, kế toán.

Sự xuất hiện và sắp xếp các phím này phụ thuộc vào form factor và layout của bàn phím. Thực ra hiện tại, hai khái niệm này hay được gọi chung là layout, tuy nhiên cách gọi như vậy hoàn toàn không chính xác.

Form factor là hình dạng vật lý và kích thước của bàn phím. Một số form factor phổ biến là: full size, tenkeyless, 75%, 60%. Ngoài ra còn một số form factor dị khác, tuy nhiên nó không phải dành cho số đông nên tôi không đề cập ở đây.

Layout là việc bố trí, sắp xếp các phím bên trong một form factor cụ thể. Các layout phổ biến hiện nay là: ANSI, ISO và JIS. Layout sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự xuất hiện của các phím cũng như số lượng phím trong một form factor. Vì vậy, thỉnh thoảng nhiều người gọi chung layout với nghĩa layout + form factor.

Form factor

Full size / Full-size

Đây là form phổ biến nhất, cũng là form quen thuộc nhất với hầu hết mọi người. Những ngày đầu tiên mình tiếp xúc với máy tính là được dùng loại bàn phím này (không nhớ chính xác là bàn phím gì nhưng chắc là Mitsumi huyền thoại). Bàn phím full size thường có 104 phím (tăng giảm tùy layout). Đây là bàn phím đầy đủ nhất với tất cả mọi phím đều xuất hiện. Form bàn phím này thích hợp với những người cần sử dụng đến numpad và không có nhu cầu sử dụng chuột nhiều (do bàn phím to nên chuột ở vị trí khá xa), ví dụ những người làm kế toán hoặc tương tự (cần tính toán số liệu nhiều).

TKL / Tenkeyless / 80%

Tenkeyless là dạng thu nhỏ hơn từ form full size bằng cách bỏ đi phần numpad (cũng được gọi là tenkey) nhờ đó là bàn phím nhỏ gọn hơn khá nhiều. Form này thường có 87 phím (có thể tăng giảm tùy layout). Đây là form factor cân bằng giữa sự nhỏ gọn và tính năng.

75%

Đây là một form factor thu gọn hơn nữa của tenkeyless mà vẫn giữ được hầu hết các phím cũng như chức năng. Thực tế nó là sự thu gọn bằng cách bỏ đi phần numpad từ form factor 1800 compact nổi tiếng. Đây không thực sự là một form được đánh giá cao, do form này giữ hầu hết các phím của tenkeyless nhưng sắp xếp sát vào nhau hơn. Với nhiều laptop thì bàn phím đi kèm thường sử dụng form này.

Một vấn đề thường gặp với dạng form này đó là các phím quá dày sẽ khiến việc đánh máy khó chính xác hơn, đồng thời sự gọn nhẹ của nó không thực sự tốt hơn tenkeyless bao nhiêu. Với những người ưu tiên sự gọn nhẹ, form 60% dưới đây được yêu thích nhất. Tuy nhiên, xu hướng những năm gần đây đang thịnh hành form factor 75% kết hợp với núm vặn chỉnh âm lượng.

60%

Đây là form factor rất được những người yêu thích sự gọn nhẹ lựa chọn. Nó loại bỏ toàn bộ phần phím bên phải phím Enter (từ các phím điều hướng) và hàng phím chức năng (những phím này có thể sử dụng tổ hợp phím). Loại phím này thường có trên 60 phím tùy layout. Đây cũng là form factor dành cho những người thích cá nhân hóa bàn phím của mình và mang nó đi mọi nơi nhờ sự gọn nhẹ, cơ động của mình (một phần nguyên nhân do quá ít phím, phải dùng tổ hợp phím nhiều nên bàn phím của ai người đó quen, người khác sẽ rất khó sử dụng).

Layout

Sau form factor thì layout chính là thứ ảnh hưởng đến sự sắp xếp các phím. Trong bài viết này mình chỉ muốn nói đến layout vật lý, còn visual layout thì bỏ qua. Vì hầu hết các bàn phím đều là QWERTY, và các visual layout khác chỉ là việc sắp xếp lại các phím từ layout này. Nếu người dùng muốn chuyển đổi layout thì rất dễ dàng vì chỉ cần thực hiện trên phần mềm (mà các OS đều đã support sẵn rồi).

Hiện tại, có 3 layout phổ biến cho bàn phím, đó là: ANSI, ISO and JIS. Ba layout chiếm phải đến 99% số bàn phím hiện có trên thị trường (số còn lại là một số layout dị dành cho thị trường ngách, ví dụ gamer).

Ngoài ra, thì tùy vào ngôn ngữ và layout có thể thay đổi đi đôi chút (base vẫn là ISO layout). Tuy nhiên, mình không có nhu cầu tìm hiểu nhiều về những layout này, do mình cũng không biết nhiều ngoại ngữ.

Switch

Đây là phần làm cho chiếc phím cơ khác biệt với các loại phím các (và khác biệt lẫn nhau) và mang lại cảm giác "nghiện" cho người gõ. Một bàn phím được xem là phù hợp thì ngoài form factor, layout thì switch cũng phải tối ưu cho mục đích sử dụng.

Các loại switch

Ngày trước thì mình hay nghe người ta nói switch dành cho người bình thường và gamer (và mỗi loại lại có nhiều loại nhỏ hơn). Sau tìm hiểu kỹ hơn thì switch không chia như vậy. Các switch được chia thành các loại như sau (và ai thấy phù hợp loại nào thì chọn loại đó). Các loại switch khác nhau (và hãng khác nhau) sẽ có cảm giác gõ, độ nặng, âm thanh khác nhau.

Linear

Không có khấc, nhấn phím trơn tuột. Âm thanh nhỏ, thích hợp cho ai thích yên tĩnh tuy nhiên lực ấn hơi lớn và cần ấn phím hết hành trình mới nhận (do đó sẽ dài hơn). Một số switch thường gặp: Tealios switch, HyperX Red Switches, Gateron Red/Yellow/Black Switches, Cherry MX Red/Black, Kailh BOX Black.

Tactile

Có khấc, cho cảm giác gõ rõ ràng, âm thanh vừa phải. Đây là loại switch dành cho ai yêu thích cảm giác gõ rõ ràng nhưng không muốn âm thanh quá ồn của clicky (ví dụ trong văn phòng đông người không muốn làm phiền người khác). Một số switch được dùng nhiều: Zealios V2 (làm bởi hãng ZealPC), Halo Clear switch, Cherry MX Clear/Brown switch và một số dòng switch clones của Kailh, Gateron và Outemu, Kailh Speed Copper switch.

Clicky

Có khấc, cho cảm giác rõ ràng, âm thanh lớn. Tuy nhiên switch này không yêu cầu nhấn hết hành trình, do đó người dùng sẽ tương đối dễ chịu, không mỏi tay (nhưng người xung quanh thì có do tiếng ồn của nó). Loại này lại không có nhiều lựa chọn switch như hai loại trên, một số loại trên thị trường hiện này là Kailh BOX White, Kailh BOX Jade, Kailh Speed Copper, NovelKeys Sherbet, Cherry MX Blue/White, và các dòng switch clones của Cherry MX Blue từ Kailh, Gateron và Outemu với cùng cấu tạo và cảm giác gõ na ná như Cherry Blue.

Topre

Như đã nói ở trên, Topre không thực sự là cơ nhưng mình vẫn cho thêm vào đây (do nhiều người chơi bàn phím vẫn coi đây là loại end game). Topre không yêu cầu di chuyển hết hành trình do vậy mang lại cảm giác thoải mái, không tốn sức. Độ bền hầu như là tuyệt đối, chất lượng và cảm giác gõ rất đặc biệt, mềm mượt mịn như tơ, kèm theo âm thanh kiểu tock tock rất riêng. Loại này chỉ có duy nhất công ty Topre của Nhật sản xuất.

Low-Profile

Đây là nhóm switch đặc biệt mới xuất hiện gần đây (khởi đầu là của Cherry MX). Nhóm switch này low profile, nghĩa là có độ cao thấp, hành trình ngắn giúp cho bàn phím cơ mỏng hơn, gọn gàng hơn và lịch sự hơn so với các bàn phím cơ truyền thống.

Không chỉ rút gọn về chiều cao, các switch Low profile còn nhạy hơn nhờ cho switch nhận lệnh sớm hơn cũng như hành trình phím được rút ngắn từ 4mm xuống 3.2mm (vẫn khá dài so với bàn phím laptop) cho độ phản hồi cũng như tốc độ gõ phím nhanh hơn.

Đây là nhóm switch có thể nói là phù hợp với tất cả mọi người, là một loại switch cực kì phù hợp với beginner. Hiện tại chỉ mới có Cherry MX ứng dụng loại switch này rộng rãi.

Silent

Thường đây là nhóm switch linear (Red và black switch) nhưng được thêm vào một damper (đệm) giúp giảm âm thanh khi switch chạm đáy phát ra. Hoặc với switch Topre, loại này êm hoàn toàn chủ yếu do cấu tạo đặc biệt với các màng cao su thay thế cho lò xo và chạm đáy là tiếp xúc giữa cao su và mạch PCB thay cho nhựa và nhựa nên ít âm thanh hơn (không hoàn toàn silent như tên gọi).

Thậm chí switch Topre khi tối ưu chân keycap kèm một số giảm chấn nhỏ nữa làm cho bàn phím sử dụng switch này không phát ra âm thanh luôn.

Các hãng sản xuất switch

Hiện nay thị trường có rất nhiều hãng sản xuất switch khác nhau, đáp ứng nhu cầu của người chơi custom ngày càng đông. Kể hết tên các hãng này thì gần như là không thể. Ở đây chỉ kể một số hãng hay được nhắc tên. Lưu ý rằng, tuy có nhiều hãng trên thị trường, nhưng không phải hãng nào cũng đáng chơi, và dù là hãng đáng chơi nhưng cũng có những dòng sản phẩm không ra gì.

Trên thị trường có rất nhiều hãng làm Switch và phổ biến nhất là các switch từ Cherry và Gateron. Hãng Cherry MX (Đức) đã sản xuất switch từ những năm 80 và được đánh giá rất cao về chất lượng. Hãng Cherry sử dụng màu để phân biệt các loại switch: blue, brown, red, black, silent red, clear, silver. Thế nhưng, gần đây vị thế của hãng này cũng khá lung lay khi các switch của các hãng Trung Quốc ngày càng tốt hơn.

Gateron là switch cơ học của tập đoàn điện tử Trung Quốc Huizhou Jia Dalong. Switch này có vẻ là clone của Cherry tuy nhiên chất lượng cũng rất tốt. Switch Gateron rất đa dạng về chủng loại, cũng được phân chia theo màu sắc tương tự như Cherry switch. Tuy không nổi tiếng như Cherry MX nhưng switch Gateron vẫn là một lựa chọn đáng để thử.

Ngoài ra, Kailh là một trong những nhà sản xuất switch rất được ưa chuộng trên thị trường hiện nay với nhiều mẫu mã khác nhau. Một trong số chúng có thể đến BOX Switch, Speed Switch, Low Profile,v.v... Switch của Kailh có một điểm yếu nổi tiếng là dễ xước, chỉ có một và ngoại lệ được đánh giá là ổn.

Gần đây thị trường xuất hiện rất nhiều switch của các hãng khác nhau (có vẻ là từ Trung Quốc), ví dụ Akko CS, Feker Holy Panda, MMD Panda, Oreo, SP Star, v.v... Mỗi hãng có một thế mạnh cho một (hoặc vài) dòng switch nhất định, nên rất khó để so sánh hãng này với hãng kia (so từng dòng switch cụ thể thì được). Thậm chí nhiều hãng được đánh giá cao hơn cả Cherry, đặc biệt là Cherry brown (cái này toàn thấy từ mấy tay bán bàn phím nên cần kiểm nghiệm).

Ngoài ra thì thế nào là một switch tốt thường là câu hỏi không có câu trả lời. Chỉ nói riêng về switch dạng tactile, rất nhiều người chê brown của Cherry. Thế nhưng switch của hãng nào là tốt nhất đây? Thực ra không có cái nào là tốt nhất, chỉ có cái nào là phụ hợp nhất.

Có người thích khấc to (Holy Panda, Dark Jade, Holy Boba), có người thích khấc vừa (Zealios), có người lại thích khấc bé thân thiện gần gũi (như Brown), có người thích khấc ngay đầu hành trình (Holy Panda), có người lại thích có pre–travel rồi mới đến khấc (như Glorious Panda). Chính vì điều này nó phụ thuộc nặng vào sở thích cá nhân cá nhân chứ không hẳn là con nào hơn con nào cả, cái hobby này luôn là vậy.

Một nhược điểm của mấy con khấc to đó chính là khi gõ phím trong một thời gian dài (8 tiếng 15 tiếng) thì sẽ cảm thấy rất mệt ở ngón tay. Đó cũng là một trong những lý do vì sao nhiều người thích linear hơn và chọn một con linear board làm daily driver. Đến đây thì mấy con khấc bé như Brown lại phát huy được cái điểm là dễ dùng hơn trong thời gian dài mà không bị mỏi.

Nói chung là cần trải nghiệm cho biết mình cần gì, tiếp thu ý kiến của cộng đồng nhưng cũng đừng chỉ lấy mỗi điều đó làm thước đo để đánh giá.

Vật liệu của switch

POM, nylon, polycarbonate là những vật liệu làm switch housing thường được sử dụng.

POM là vật liệu có độ ma sát rất lý tưởng để làm các chi tiết có sự ma sát như slider, stem. Nylon là vật liệu xuất hiện trên hầu hết switch hiện nay. Loại switch tiêu biểu nhất sử dụng loại vật liệu này là Cherry MX cho tất cả chi tiết nhựa trên switch.

Polycarbonate thường thấy ở các dòng switch giá rẻ. Loại vật liệu này có một độ dẻo nhất định rất thích hợp để hấp thụ các va đập, vì vậy các bộ phận trên switch khi sử dụng vật liệu này bị va đập sẽ cho âm thanh đanh và gọn.

Tiếp đến là lò xo và chúng thường được làm bằng kẽm, mạ nickel hoặc vàng nhằm tránh bị rỉ sét ảnh hưởng đến tuổi thọ của switch.

Bộ phận tiếp theo là lá đồng giúp ghi nhận tín hiệu. Chắc chắn chúng sẽ được làm bằng đồng (thường là hợp kim đồng), nhưng mỗi hãng sẽ làm khác đi một chút (ở điểm tiếp xúc và gia công bề mặt)

Bộ phận cuối cùng, quan trọng không kém tất cả các bộ phận khác là stem. Hãng Cherry MX sử dụng nylon, các switch đắt tiền thường có stem làm từ POM với đặc tính ma sát thấp tự nhiên, với switch giá rẻ thì đó là polycarbonate với giá rẻ hấp thụ xung động cho âm thanh đanh gọn sắc.

Tuy nói như vậy, nhưng vật liệu cũng có this có that, ví dụ nylon cũng 5-7 loại nylon như nylon PA66, nylon PA12,v.v... và mỗi loại chất liệu lại có chất lượng khác nhau.

Âm thanh

Cảm giác gõ là điểm quan trọng nhất của một bàn phím cơ. Tuy nhiên, âm thanh cũng là phần quan trọng. Vì chỉ gõ sướng thôi thì chưa đủ, mà còn phải nghe sướng và nhìn sướng (đẹp). Nhất là hiện nay với rất nhiều hãng khác nhau, âm thanh của bàn phím là vô cùng đa dạng, bởi sự khác biệt về switch, keycap, phím khác. Thậm chí trong cùng một hãng, cùng một loại switch bên dưới, cùng một độ dày và chất liệu keycap thì âm thanh tạo ra khi gõ phím cũng sẽ khác nhau.

Nhiều người cho rằng clicky thì ồn còn linear thì im lặng hơn (nhưng đặc điểm chung là bàn phím cơ là ồn). Vậy bàn phím cơ ồn là do đâu? Theo nhiều nguồn trên mạng thì âm thanh của bàn phím cơ chủ yếu đến từ các nguồn sau (đều liên quan đến switch, vì đó là bộ phận chuyển động nhiều nhất):

  • Âm thanh khi phím được nhấn hết cỡ (bottom out) và bật ngược trở lại. Nguyên nhân là khi nhấn hết cỡ và bật ngược lại, các bộ phận của keycap và switch sẽ va đập vào nhau (keycap đập và housing của switch, switch đập vào plate hay PCB, v.v...). Thường các switch linear sẽ có âm này lớn hơn cả (do trơn tuột nên rất dễ bottom out, ngoài ra do lực nhấn lớn nên khi bottom out sẽ kêu to hơn), còn các switch loại clicky hay tactile thì nhờ có khấc để cảm nhận điểm kích hoạt nên có thể gõ lướt được. Nhiều người vẫn nói rằng, switch black của cherry kêu còn to hơn blue là vì thế.
  • Ngoài ra khi nhấn phím, có rất nhiều ma sát được tạo ra trong suốt quãng đường di chuyển: các vòng lò xo cọ vào nhau, lò xo cọ xát và stem, hai lá đồng cọ vào nhau, stem cọ vào housing, v.v... Tất cả những cọ xát đó đều sinh ra âm thanh (lớn hay nhỏ còn tùy vào vật liệu). Tuy vậy, âm thanh này không quá lớn và nhiều người mới chơi khó cảm nhận được (chính xác hơn là khó cảm nhận sự khác biệt).

Không chỉ vậy, chất lượng build (các khớp nối có khít hay không, liên kết chặt hay không), vật liệu của case, plate và keycap, profile và độ dày của keycap, foam lót cũng ảnh hưởng ít nhiều đến âm thanh của bàn phím. Những yếu tố này không trực tiếp tạo ra âm thanh nhưng sẽ làm âm thanh to lên hay nhỏ đi, dày, đục hay mỏng, đanh hơn so với âm thanh gốc từ switch.

Keycap

Keycap là bộ phận quan trọng quyết định trải nghiệm gõ phím, bởi nó là phần mà tay người tiếp xúc trực tiếp. Không chỉ vậy, keycap cũng là phần đập ngay vào mắt mỗi người khi sử dụng bàn phím. Do đó, không lạ khi nhiều người chăm chút cho bộ keycap của bàn phím. Ngoài ra, keycap cũng là phần mà người dùng có thể dễ dàng cá nhân hóa (ai cũng làm được) với các bộ keycap mua rời rồi gắn lên.

Chất liệu của Keycap

Hầu hết keycap được sản xuất bằng phương pháp đúc khuôn, tức là nung chảy vật liệu rồi đổ vào khuôn, làm nguội. Các chất liệu phổ biến dùng làm keycap hiện nay là:

  • ABS (Acrylonitrile Butadiene Styrene): màu sắc loại này tươi tắn nên các nhà sản xuất làm ra rất nhiều bộ keycap ABS bắt mắt. Nhựa ABS mềm, có tính đàn hồi nên rất bền, khó sứt mẻ, cảm giác gõ chắc chắn, âm thanh trong. Nhược điểm là bề mặt dễ bóng (càng dùng càng bóng), dễ bám mồ hôi và ngả vàng khi bị chiếu tia cực tím (ví dụ phơi nắng).
  • PBT (polybutylene terephthalate): chất liệu cứng và bền, bề mặt nhám, màu sắc ít bị xuống sắc theo thời gian, âm thanh đục, nghe bụp bụp. Nhược điểm là màu sắc sẽ không tươi tắn như ABS, giá thành cũng cao hơn (vì bị co nhiều hơn dẫn đến tốn vật liệu hơn).
  • Nhựa POM (Polyoxymethylene): có độ chống chịu rất tốt, chống trầy xước – chống hóa chất tẩy rửa. Thuộc dạng nguyên liệu cao cấp nên ít nhà sản xuất chọn loại nhựa này để làm keycap. Ưu điểm: chống trầy, không bị tác động mạnh bởi hóa chất tẩy rửa. Khuyết điểm: giá thành cao, độ bám bề mặt ít nên có cảm giác trơn trượt.
  • Kim loại: sử dụng chủ yếu hiện nay là nhôm và kẽm, có thể đúc khuôn hoặc CNC. Tốn chi phí gia công hơn nhưng bù lại thành phẩm đẹp và lung linh hơn nhiều so với nhựa. Không chỉ in hình đủ thứ, keycap kim loại còn có thể tạo những loại hình nổi bật ra khỏi bề mặt làm cho bàn phím vừa độc vừa đẹp. Tuy nhiên, keycap kim loại có giá thành cao, ít khi sản xuất thành set và chỉ có keycap lẻ, tiếng ồn lớn khi gõ.

Công nghệ xử lý ký tự

  • In nổi: phương pháp đơn giản nhất, màu sẽ được in trực tiếp lên keycap để tạo ra ký tự, kí tự được in bằng công nghệ này thường khá dễ bay màu.
  • PBT Dye-sub là công nghệ dùng nhiệt để làm cho mực thấm sâu vào keycap, keycap được xử lý bằng công nghệ này sẽ khó bay màu. Công nghệ này chỉ áp dụng với chất liệu PBT do nó chịu được nhiệt độ cao khi dye-sub, đồng thời chỉ in được màu tối, khó tạo sự tương phản nếu keycap cũng có nền tối.
  • Double shot: keycap sử dụng khuôn đúc 2 lớp. Thay vì in kí tự lên keycap, kí tự được đổ khuôn và đúc bằng nhựa màu, phần còn lại của keycap được đúc quanh kí tự đó bằng nhựa màu khác. Ưu điểm của phương pháp này là kí tự trên keycap sẽ không bao giờ có thể bị mờ, đồng thời double-shot keycap cũng tạo được độ tương phản màu cao do màu của kí tự không bị ảnh hưởng bởi màu của bề mặt keycap.

Profile của Keycap

Profile sẽ ảnh hưởng đến độ cao của keycap, do đó sẽ ảnh hưởng đến thao tác tay của người dùng. Ngoài ra, profile cũng ảnh hưởng đến âm thanh khi gõ. Hiện nay có nhiều hãng sản xuất ra keycap với rất nhiều profile khác nhau. Dưới dây là một số profile phổ biến (ngoài ra còn rất nhiều profile độc quyền của các hãng khác):

profile

OEM

OEM (Original Equipped Manufacturer) hiểu đơn giản là dạng profile từ lúc xuất xưởng, được nhiều hãng sử dụng để lắp cho bàn phím ngay từ lúc sản xuất. Đây là profile quen thuộc, bất cứ ai cũng có thể thích nghi trong thời gian ngắn.

Đặc điểm:

  • Các phím có độ cao vừa phải.
  • Bề mặt keycap có độ cong hợp lý vừa ôm lấy các ngón tay nhưng cũng không quá lõm vào để gây cảm giác chật chội.
  • Độ cong cũng được dàn đều theo chiều ngang và thẳng để phân bổ lực đều cho các đầu ngón tay, giúp gõ nhanh và chính xác mà không tốn quá nhiều sự tập trung

Cherry

Đây là profile do hãng Cherry sản xuất (Cherry không chỉ là trùm switch thôi đâu, họ còn làm phím cơ nữa). Profile này ban đầu được Cherry sản xuất ra để áp dụng cho các mẫu phím cơ riêng của họ. Nhưng mà về sau thì nhiều người thích quá nên một số hãng khác cũng học theo học, mang profile này lên bàn phím của mình.

Đặc điểm nổi bật:

  • Phím dạng thấp với phần mặt trên phẳng đều.
  • Riêng hàng cuối có độ nghiêng lớn để lấy lại thăng bằng và đỡ lại cảm giác mỏi nơi người dùng.
  • Về kết cấu chung thì Cherry profile hầu như khá giống OEM, nhưng các phím thấp hơn và độ dốc được tinh chỉnh lại để phù hợp với toàn cục.
  • Kiểu kết cấu được sắp xếp lại này giúp cho các phím Cherry profile cho cảm giác gõ nhẹ nhàng êm ái hơn hẳn so với OEM, âm thanh phát ra cũng rõ ràng sắc nét hơn nếu so sánh cùng chất liệu và trọng lượng.

SA

SA (Spherical All) ban đầu do hãng SP (Signature Plastics) sản xuất, tên nó nghĩa là tất cả các hàng đều có dạng cầu, dùng để chỉ hình dạng mặt trên của tất cả các keycap trong bộ SA profile (đều có hình cầu lõm xuống với độ nghiêng khác nhau theo dòng). SA cực kỳ được ưa chuộng bởi dân chơi phím cơ, chủ yếu là vì nó đẹp.

Đặc điểm nổi bật:

  • Thường có độ cao ấn tượng và thường gây cảm giác mỏi tay khi dùng lâu (dùng profile này thường phải kèm theo kê tay).
  • Chất liệu cao cấp chống ăn mòn và chịu lực, chịu nhiệt tốt, giúp cảm giác gõ của các switch bên dưới thăng hoa.
  • Độ nghiêng và độ lõm mặt khác nhau. Khi hợp lại thành hàng đặt cạnh nhau sẽ tạo ra tổng thể đường cong rõ ràng, chắc nịch, hài hòa và đẹp mắt (thấy rõ nhất khi nhìn nghiêng).
  • Độ lõm trên mặt của SA keycap giúp các ngón tay trụ vững trên bàn phím kể cả khi gõ nhanh, cảm giác chắc chắn và ôm tay.
  • Ký tự in trên SA keycap thường nằm giữa, hoặc nên góc trái/ phải, nói chung là khá linh động về vị trí.
  • Với hình dáng đặc trưng này, SA keycap thường được lắp chung với các switch cần lực nặng tay để cảm giác bottom out đã nhất.
  • Lên hình bóng loáng, sang chảnh, chỉ nhìn đã thấy dày dặn và đắt tiền nên rất được các dân chơi bàn phím cơ ưa chuộng.

DSA

Cũng là một profile thiết kế bởi hãng SP. Nhưng không giống như SA profile, DSA profile có độ cao keycap thấp và tất cả các hàng là bằng nhau.

Đặc điểm nổi bật:

  • Keycap dạng thấp và mặt keycap phẳng không có bất kỳ độ nghiêng nào.
  • Bề mặt tuy phẳng nhưng lại có một độ lõm rất nhẹ, đủ để ôm lấy các ngón tay khi gõ phím.
  • Bệ mặt rộng, cho cảm giác thoải mái không bị gò bó khi dùng.
  • Ký tự trên DSA keycap thường nằm ở giữa để tương thích với độ lõm giữa nhẹ của bề mặt phím.
  • Thiết kế profile DSA giúp người dùng đỡ mỏi tay hơn, ngón tay vừa vặn trên các phím. Nhưng vì phím thấp hơn nên đôi khi cảm giác gõ không "tôn" lên quá nhiều, đặc biệt với các switch dạng tacticle và clicky.
  • Thường đi kèm với đa dạng các loại switch, và case không quá to. Nói chung phù hợp với kiểu bàn phím cơ tinh giản, gọn nhẹ và kiểu dáng thanh lịch.
  • Kết cấu keycap dễ làm quen, dễ dùng nhưng tổng hòa thì trông hơi chán, cả bàn phím trông nhạt không có điểm nhấn.

Theo bình chọn của nhiều dân chơi phím cơ lâu năm thì xếp hạng profile keycap chơi game sướng nhất nên là: CHERRY > OEM > SA > DSA.

Các hãng sản xuất keycap

Tier chanh xả: GMK, SP (Signature Plastic) - chất lượng cao, hoàn thiện tốt, in đẹp. Tuy nhiên, những hãng này giá cả cũng rất cao (nhiều khi cao hơn cả bàn phím).

Tier thách thức: KAT, Drop collab với Matt30, MITO - chất lượng tốt, giá cao nhưng hãng không nhiều tên tuổi bằng ở trên nên ít người chơi. Do cộng đồng người chơi vẫn có tâm lý chơi những sản phẩm dễ bán lại, ít bị mất giá (thậm chí còn có lãi).

Tier p/p: Domikey, ePBT (enjoy PBT - tuy nhiên làm cả keycap ABS), Geekark, Maxkeys - giá trung bình nhưng chất lượng khá trở lên. Đây là những hãng được ưa chuộng do giá thành và chất lượng hợp lý.

Tier không nên chơi: Các hãng ít tên tuổi, thường làm các bộ keycap clone từ các bộ của hãng nổi tiếng. Chất lượng gia công, in ấn không cao (nên giá rất rẻ).

Artisan Keycap

Đây là phần làm nhiều anh em mới chơi keycap ngạc nhiên khi lần đầu tiếp cận, chỉ một keycap giá bằng hoặc hơn cả bàn phím. Điều làm nên sự đặc biệt của keycap Artisan là chúng được chế tác thủ công và không bán đại trà. Artisan keycap thường làm bằng resin và đúc bằng khuôn silicone với các tạo hình độc đáo.

Hiện tại công nghệ in 3D đã rất hiện đại, có thể in keycap tuy nhiên người ta vẫn không ưa chuộng cách làm này, mà dân chơi vẫn thích cách làm truyền thống (đúc khuôn). Artisan keycap không phải là thứ được sản xuất số lượng lớn nên rất khó mua. Để sở hữu một keycap Artisan:

  • Bạn phải mua ngay thời điểm nó ra mắt, vì nếu được bán hết thì sẽ phải chờ đợt sau hoặc phải mua lại giá cao.
  • Có keycap bán theo event (gọi là raffle), người bán sẽ chỉ sản xuất 10 cái chẳng hạn và quay số trong những người đặt mua, ai được chọn thì trả tiền để mua sản phẩm.

Ngoài ra thì cần chú ý là giá artisan keycap rất cao, nhưng nhu cầu lớn nên giá bán lại còn cao hơn nữa. Thế nhưng nếu bạn là người đầu cơ sinh lời (mua xong bán ngay) thì khả năng sau này bạn không thể mua theo raffle được nữa.

Cá nhân mình thấy có mùi marketing và nâng tầm quá mức ở đây, khi bản thân người làm artisan keycap cũng bán lấy tiền nhưng không muốn người mua cũng làm như vậy (kiểu hàng chỉ bán cho người có duyên 🤑), mà chỉ thích họ trao đổi lẫn nhau trong cộng đồng những người sưu tầm.

Hiện tại Việt Nam có nhiều team làm artisan keycap được đánh giá rất cao trên toàn thế giới (Dwarf Factory, Artkey, GSK, JellyKey). Thế nhưng mà phần lớn đều gia dịch bằng đồng USD qua PayPal 🙀 (chắc vì giao dịch quốc tế nhiều).

Kết nối

Có dây

Các loại phím cơ có dây có chuẩn kết nối khá đa dạng. Phổ biến nhất vẫn là kết nối qua cổng USB (type A hoặc C ở đầu PC hoặc cả hai đầu). Đây là những cổng kết nối phổ biến nên khá dễ dàng sử dụng hiện nay. Ngoài ra, nhiều nhà sản xuất sử dụng dây cáp rời giúp người dùng dễ dàng lựa chọn cổng kết nối và dây cáp phù hợp (type A-A hoặc A-C, C-C).

Một số nhà sản xuất khá bảo thủ vẫn sử dụng dây cáp liền (ví dụ Filco) với cổng USB-A hoặc PS/2 thì vẫn còn dễ sử dụng (tuy có phần hơi khó khăn do cổng USB-A đang dần biến mất). Cá biệt có một số bàn phím sử dụng cáp rời nhưng là kiểu kết nối USB A to mini-USB. Vì dùng mini-USB nên nếu muốn sử dụng trực tiếp cổng USB-C trên máy tính thì việc tìm mua cáp kết nối cũng là vấn đề rất đau đầu (hiện chỉ thấy Ugreen và Filco và có cáp loại này).

Sử dụng phím cơ có dây thì lợi ích là đảm bảo về tín hiệu (phản hồi nhanh, độ trễ thấp) và không cần quan tâm về pin. Tuy nhiên, với xu thế lược bỏ bớt cổng kết nối trên laptop hiện nay, sử dụng kết nối có dây sẽ làm bạn mất bớt cổng, thậm chí không còn cổng kết nối với các thiết bị khác.

Không dây (Bluetooth)

Hiện tại trên thị trường các dòng phím cơ hỗ trợ kết nối không dây (Bluetooth) đã phổ biến. Với những người yêu thích sự gọn gàng, thì kết nối không dây là lựa chọn tuyệt vời, vì đã bỏ được khá khá dây rợ lằng nhằng. Dòng phím này sẽ có hai loại là dùng pin sạc và pin tiểu với thời gian sử dụng khá dài nên vấn đề pin không phải là vấn đề lớn. Tuy nhiên độ trễ lại là vấn đề lớn với kiểu kết nối này.

Các bàn phím kết nối bluetooth thường có độ trễ lớn, hay bị mất tín hiệu (thường gặp với các phím cơ giá rẻ). Các bàn phím dùng bluetooth 5.1 đã cải thiện điều này (nghe nói thế) tuy nhiên chúng vẫn còn khá hiếm và đắt đỏ.

Không dây dùng unify

Đây là kết nối sử dụng sóng radio (hình như dùng tần số 2.4GHz hoặc 5GHz - giống wifi). Kiểu kết nối này yêu cầu phải có một bộ nhận tín hiệu (gọi là receiver) đi kèm với bàn phím thì mới sử dụng được (mà một khi bị mất là to chuyện vì không thể mua cái khác thay thế được).

Loại kết nối này mang lại sự gọn gàng nhờ kết nối không dây, giải quyết được vấn đề độ trễ của bluetooth (vẫn trễ hơn so với có dây) tuy nhiên nó vẫn tiêu tốn của bạn một cổng (thường là USB-A) trên máy tính. Ngoài ra việc sử dụng tần số 2.4GHz hoặc 5GHz chung với nhiều loại thiết bị khác khiến nó có thể bị nhiễu, mất tín hiệu.

Việc lựa chọn kiểu kết nối chỉ cần suy nghĩ khi bàn phím chỉ có một loại. Hiện nay nhiều bàn phím đã hỗ trợ nhiều kiểu kết nối khác nhau (2 mode hoặc 3 mode) thì vấn đề này cũng không cần quá lo. Người dùng muốn kết nối kiểu gì thì chuyển sang kiểu đó là xong.

Mạch (PCB) và plate

PCB (Printed Circuit Board) là bảng mạch chính của bàn phím. mọi hoạt động của bàn phím đều bắt đầu từ nó. Switch được gắp trên PCB và gửi xung điện đi sau mỗi lần nhấn.

Tấm plate được đặt trên PCB, giúp các phím được cố định và bàn phím chắc chắn hơn. Không phải bàn phím nào cũng được trang bị thêm tấm plate này.

PCB-mounted và plate-mounted

Đây là hai kiểu gắn switch vào bảng mạch.

Những switch có 5 chân được gọi là PCB-mounted switch. Các switch có thể được hàn hoặc gắn trực tiếp vào PCB giúp cho việc lắp đặt tương đối đơn giản. Nhìn chung, kiều gắn phím này cho cảm giác nhẹ nhàng và độ nảy của phím cũng tốt hơn một chút. PCB-mounted thường được sử dụng với các bàn phím nhỏ. Tính ổn định của switch chủ yếu dựa vào chất lượng hàn. Ngoài ra, các bàn phím ngày nay thường có thêm tấm plate để tăng cường tính chắc chắn và ổn định.

Plate-mouted switch cần có một tấm plate. Những loại switch này chỉ có 3 chân, chúng thiếu đi những chân giúp cố định switch. Tấm plate sẽ giúp switch ổn định và khó bị lung lay hơn sau mỗi lần nhấn.

Plate-mouting bao gồm việc gắn các switch vào một tấm plate (thường bằng kim loại) đặt trên PCB. Những tấm plate này thường được dùng ở những bàn phím có kích thước lớn. Bởi kích thước càng to thì khoảng cách giữa các phím sẽ càng lớn, dễ bị lung lay hơn mỗi khi nhấn. Ngoài ra tấm plate giúp tăng độ cứng cho bàn phím và phần nào đó cản trở sự xâm nhập của bụi cũng như nước.

Điểm khác biệt của những switch này với kiểu gắn PCB đó là chúng không cần thêm chân giữa ổn định. Thay vì hàn trực tiếp vào PCB thì chúng được lắp vào tấm plate. Một điều bạn cần biết thêm đó là một khi switch đã được hàn thì tấm plate rất khó để tháo ra. Bạn cần tháo switch ra để gỡ tấm plate và hàn lại từng switch một lên PCB. Vì thế, nếu bạn là người thích customize bàn phím của mình thì tốt nhất không nên chọn plate-mounted switch.

Về tổng thể, bàn phím plate-mounted thường có chất lượng cao và độ bền tốt hơn.

Hot swap hay không

Cách làm thường được các hãng sản xuất bàn phím lựa chọn là hàn switch trực tiếp vào bảng mạch. Cách làm này sẽ giúp switch được gắn chặt lên PCB, tuy nhiên với những người muốn thay đổi switch (sửa chữa khi bị hỏng hoặc muốn thay loại khác) thì bắt buộc phải rã hàn mới tháo được.

Hot-swap PCB được thiết kế để có thể thay thế switch luôn mà không cần tháo bàn phím ra. Chúng thường đến từ các thường hiệu như Gateron, Kailh và Outemu. Loại PCB này cho phép bạn lắp các switch mà không cần phải hàn. Vì thế bạn có thể trải nghiệm nhiều loại switch một cách rất dễ dàng. Đây là một lựa chọn tuyệt vời cho những người mới bắt đầu bước chân vào thế giới bàn phím cơ custom và không muốn mất thêm một khoản tiền để đầu tư vào thiết bị hàn.

Một nhược điểm của hot-swap đó là chúng có thể bị bị hỏng do bạn không cần thẩn khi tháo và lắp switch. Và nếu muốn chúng hoạt động trở lại thì bạn phải hàn lại vào PCB. Hot-swap PCB hỗ trợ cả switch 5 chân hoặc 3 chân. Tuy nhiên, chúng luôn là plate-mounted bởi chỉ cắm switch vào PCB không đủ cho các switch được ổn định.

Mạch xuôi hay ngược

Vấn đề mạch xuôi hay ngược mới được quan tâm gần đây thôi (có lẽ do việc thay keycap càng ngày càng dễ dàng hơn và cherry profile ngày càng phổ biến). Mạch xuôi là chân cắm socket nó quay lên trên, mạch ngược thì quay xuống dưới. Nhiều hãng sản xuất mạch ngược (điển hình là Akko) bằng cách quay ngược switch và hàn vào bảng mạch nên nếu nhìn thấy sẽ hiểu ngay.

Vì stem của switch theo kiểu Cherry là dùng dấu + nên xoay xuôi hay ngược thì vẫn gắn keycap bình thường. Tác dụng của việc này được cho là giúp LED sáng đẹp hơn (mạch ngược thì LED ở trên, bị che bởi switch nên tỏa ra đẹp hơn, không gây chói mắt người dùng). Thế nhưng, vấn đề của nó là nếu dùng keycap profile cherry sẽ bị cấn (không ấn được xuống hết do keycap cọ vào switch giữa hành trình, chỉ bị với cherry profile, các profile khác không sao).

Các chất liệu của plate

Hai chất liệu phổ biến nhất là nhôm và đồng thau. Ngoài ra người chơi có thể chọn tấm plate với vật liệu khác để thay cho cái có sẵn. Chất liệu khác nhau cũng ảnh hưởng đến âm thanh và cảm giác gõ tổng thể của bàn phím.

Nhôm

Tấm plate làm bằng nhôm là phổ biến nhất và được thấy ở hầu hết các bàn phím trên thị trường hiện nay, kể cả là bàn phím custom. Mặc dù nhôm là vật liệu nhẹ và khá mềm nhưng khi làm nguyên liệu để sản xuất tấm plate, nó được các nhà sản xuất làm cho khó bị bẻ cong hơn.

Đồng thau

Chắc chắn rồi, đồng sẽ cứng hơn nhôm. Tuy nhiên nếu không được xử lý thì theo thời gian nó sẽ bị oxy hóa và chuyển màu. Tùy vào cảm nhận của mỗi người. Có người cho rằng đồng thau có âm trầm và lớn khi gõ. Những người khác lại không cảm thấy sự khác khác biệt nào đáng nói giữa nhôm và đồng thau.

Polycarbonate

Polycarbonate là một vật liệu nhựa. Tuy nhiên nó cũng có âm thanh trầm. Các tấm nhựa này cho phép uốn cong và tạo cảm giác nảy hơn.

Sợi carbon

Mặc dù sợi carbon có trọng lượng rất nhẹ nhưng lại có độ bền cao. Nó cho phép uốn cong trong quá trình sử dụng, đồng thời cũng mang lại cảm giác nảy khi gõ.

LED

Nếu bạn có nhu cầu sử dụng phím có LED để làm việc ban đêm thì đây là phần bạn cần lưu ý trong thông số của phím cơ khi mua, các tùy chọn cơ bản sẽ là: LED RGB, LED đơn sắc và không có LED. Những bàn phím có trang bị LED RGB thường sẽ có nhiều chế độ hiển thị LED khi chúng ta gõ.

Mod

Bàn phím cơ dựng sẵn (gọi là pre-build hoặc stock) không phải lúc nào cũng đáp ứng được nhu cầu của người dùng. Nhiều người muốn bàn phím trở nên "ngon" hơn (gõ sướng hơn, nhìn đẹp hơn), nên đã độ (mod) lại bàn phím của mình. Chính những việc này giúp bàn phím trở nên phù hợp hơn, gõ tốt hơn và cũng gây nghiện hơn.

Thay keycap

Đây là một việc tương đối dễ và ai cũng có thể làm được. Tất cả những gì bạn cần là một bộ keycap tốt và dụng cụ tháo keycap.

Thay switch

Switch đi kèm không thực sự tốt, hoặc bạn muốn thay đổi riêng một vài phím, thì thay switch là việc bạn cần làm. Tuy nhiên việc thay switch có thể sẽ khá là khó khăn nếu như bàn phím không có hot swap và cần phải rã hàn và hàn lại (không phải ai cũng biết làm việc này).

Nêu như bàn phím hỗ trợ hot swap thì đơn giản rồi, việc thay chắc chỉ mất 30 phút. Trên thị trường có vô số hãng sản xuất switch với chất lượng khác nhau, nếu bạn có budget tốt thì có thể nhắm đến những dòng cao cấp của ZealPC, Kailh, Gloriuos hay Cherry MX.

Lube switch

Lube switch chính là giải pháp được nhiều người áp dụng để nâng cấp switch đang có (mà không phải mua thêm). Lube là việc bôi mỡ (chứ không phải dầu) và switch giúp nó trơn tru hơn, mượt và ổn định hơn. Thực ra không hãng sản xuất switch nào lại thiết kế switch của mình cần lube, nên không có cách lube nào là chuẩn, cũng không có loại mỡ nào là chuyên dụng dùng để lube bàn phím cả.

Đây hoàn toàn là do dân chơi tự nghĩ ra. Mỡ dùng để lube hầu hết là loại PTFE an toàn cho nhựa, đây là loại mỡ thường dùng cho máy móc có độ chính xác cao, máy móc ngành thực phẩm yêu cầu an toàn khi sử dụng. Theo nhiều người, lube sẽ thay đổi hoàn toàn cảm giác gõ và cả âm thanh. Một khi đã quen lube rồi thì khó mà dùng switch không lube được nữa.

Một số hãng chạy theo thị hiếu người dùng đã lube sẵn bàn phím của họ (gọi là pre-lube). Tuy nhiên, việc lube mang tính chất công nghiệp như vậy được đánh giá có chất lượng không cao, và người dùng vẫn phải tự lube lại (thậm chí còn mất công hơn không lube vì phải rửa chỗ mỡ đã lube sẵn rồi mới lube lại được).

Hiện trên thị trường có rất nhiều những người đam mê phím cơ cung cấp dịch vụ lube switch nếu như bạn không muốn tốn kém thời gian của mình hay bạn không có đủ dụng cụ để làm việc này. Vì cũng giống như thay switch việc đầu tiên của lube switch là bạn phải tháo switch ra khỏi bàn phím. Nó cũng sẽ khá đơn giản nếu như bàn phím bạn hot swap còn nếu không thì cũng phải rã hàn và hàn lại.

Dán film

Việc sản xuất hàng loạt (nhất là với các dòng giá rẻ) thì sản phẩm sẽ có chất lượng không đều. Những switch được sản xuất sai lệch một chút, dù rất nhỏ nhưng khi lắp vào sẽ khiến nó không được khít và rung lắc rất mạnh khi gõ. Việc dán film vào switch sẽ giải quyết vấn đề này.

Cũng giống như lube switch việc dán film vào switch cũng đòi hỏi một lượng lớn thời gian và bạn cũng cần phải tháo switch ra để có thể đặt film vào giữa 2 housing.

Stabilizer Mod (Clipping, Cân wire, Band aid)

Những phím dài (spacebar, backspace, enter, shift) để không bị cập kênh khi gõ đều được lắp thêm stabilizer (gọi tắt là stab). Thế nhưng không phải stab nào cũng đủ tốt ngay từ đầu (mà phần lớn là cần mod). Mod stab là một trong những điều đầu tiên bạn nên làm trước khi đưa bàn phím vào sử dụng, nó không những tạo cảm giác gõ tốt hơn mà âm thanh của cá phím dài cũng hay hơn.

Mod này khá đơn giản, bạn chỉ cần cắt phần chân thừa của stem stab, sau đó dán band aid vào những vị trí stab tiếp xúc với PCB và Plate. Cân wire là nắn lại thanh sắt cho nó thẳng, wire không thẳng sẽ dẫn đên tình trạng những phím dài khí gõ nhẹ lên sẽ có tiếng sắt và chạm kêu cạch cạch.

Sử dụng Desk Pad

Sử dụng Desk Pad cho bàn làm việc một phần nào đó cũng sẽ giúp bạn giảm bớt phần âm vang cũng như cải thiện âm thanh mỗi khi bạn gõ phím. Vì được đặt trên một tấm đệm nên bàn phím của bạn sẽ ít rung hơn dẫn đến ít vang hơn. Ngoài ra Desk Pad cũng một phần giúp bảo vệ phần gôm cao su của đáy bàn phím và làm đẹp cho bàn làm việc của bạn.

Tape Mod

Tape mod có thể nói là một trong những mod dễ làm nhất để thay đổi âm thanh cho bàn phím (thường theo hướng trầm hơn, to hơn). Tất cả bạn cần chỉ là một cuộn băng keo giấy 3M (nhất định phải là loại này, dùng loại khác sau một thời gian keo chảy ra gây hỏng bảng mạch), loại bảng lớn càng tốt, dán băng keo giấy che toàn bộ mặt đáy của PCB là xong. Tape mod giúp cản ẩm thanh đi xuống phần bottom case, khiến âm bị dội ngược lên trên (nên sẽ vang hơn, to hơn) thêm vào đó nó cũng làm giảm dư chấn khi lo xò stem đẩy ra.

O-ring

Gắn thêm O-ring vào keycap là một trong những cách tốt nhất để cải thiện âm thanh cũng nhu giảm độ ồn của bàn phím. Bạn đơn giản chỉ cần nhét O-ring vào trong lõi keycap rồi gắn keycap vào switch là được. Cũng có người không thích sử dụng loại mod này vì nó có thể sẽ tạo cảm giác keycap bị lắc, hành trình bị rút ngắn gõ không sướng và âm không được nét.

Foam tiêu âm

Sử dụng foam tiêu âm cho bottom case là một trong những phương án để cách âm hiệu quả nhất. Bạn chỉ cần tháo PCB ra khỏi keyboard, lót một lớp foam (nhanh nhất là lấy tấm xốp bọc khi giao hàng cắt ra) dầy khoảng 2-3mm vào dưới bottom case, vậy là xong.

Tuy nhiên mod này cũng có nhiều biến thể dựa trên nhiều vật liệu cách âm khác nhau. Có người lót foam đáy, lót foam PCB, có người sử dụng foam mềm, có người sử dụng foam PE, có người sử dụng tấm cao su, hay thậm chí trên Youtube còn có những modders sử dụng silicone lỏng (không khuyến khích làm theo).

Sử dụng USB Cable custom

Nếu như bạn muốn keyboard của mình đóng một vai trò quan trọng trong setup bàn làm việc thì một sợi USB Cable custom là một sự lựa chọn hoàn hảo. USB Cable custom có nhiều kiểu dáng và màu sắc khác nhau giúp cho việc kết nối màu sắc các thành phần trên bàn làm việc cũng trở nên liền mạch hơn.

USB Cable hiện được chia theo 2 dạng là dạng dây thẳng hoặc dạng xoắn (như dây điện thoại bàn ngày xưa). Tuỳ theo sở thích và không gian mà bạn lựa chọn phù hợp. Loại xoắn hay được dân chơi chọn vì nhìn đẹp hơn, thường có giá đắt hơn tuy nhiên sau một thời gian dài sử dụng nó có thể sẽ bị dãn ra và không còn được bắt mắt như ban đầu.

Custom

Xu hướng gần đây là bàn phím custom, tức là người dùng hoàn toàn tự build cho mình một bàn phím của riêng mình (từ các linh kiện có sẵn). Để làm được điều đó thì yêu cầu người chơi phải có kiến thức và kỹ năng nhất định. Dưới đây là một số bước cơ bản để build một bàn phím như thế. Tất nhiên trong mỗi bước lại là vô số công đoạn khác nhau, đòi hỏi phải tìm hiểu rất nhiều.

Chọn kit

Đầu tiên là chọn form factor và layout cho chiếc bàn phím của mình sao cho phù hợp với thói quen sử dụng và công việc của bạn và thiết kế của chiếc bàn phím. Bàn phím cơ custom có tất cả các form từ cơ bản (60%, 80%, 100%) đến những loại dị như 40%, 65%, 90%,v.v...

Tiếp theo là thiết kế và chất liệu của case. Với kit bằng nhựa thì form sẽ không ảnh hưởng nhiều đến phím và khá dễ chơi nhưng với kit bằng nhôm, form càng nhỏ sẽ cho âm thanh các phím đồng đều hơn khi gõ.

Chọn switch và keycap

Việc chọn switch nào dựa trên khẩu vị của mỗi người và tốt nhất nếu có cơ hội thì nên thử qua trước khi quyết định chọn cho chiếc bàn phím của mình.

Keycap có rất nhiều profile khác nhau và mỗi profile sẽ cho cảm giác gõ đã nhất trên một số kiểu switch nhất định. Tuy nhiên các phím có thể mix với nhau vì bàn phím cơ custom hướng đến việc custom cảm giác và âm thanh gõ phím cho riêng từng người.

Mod

Lube switch là việc đầu tiên cần phải làm sau đó mới đến các mod khác tùy vào nhu cầu. Lý do là vì bạn cần những chiếc switch đã mod xong để test bàn phím trước khi lắp ráp hoàn chỉnh.

Chọn vật liệu làm plate

Nhôm, đồng, polycarbonate là 3 loại vật liệu dễ trang bị nhất cho bàn phím custom. Tùy theo loại switch mà bạn chọn, bạn có thể chọn plate cho phù hợp. Chẳng hạn với các loại switch đáy polycarbonate sẽ cho âm đanh và cao, bạn có thể chọn plate đồng hoặc nhôm để âm thanh trở nên clacky nhiều nhất có thể. Với switch có đáy nylon hoặc POM âm thanh trầm hơn sẽ hợp với plate polycarbonate. Hoặc bạn cũng có thể mix chéo để tìm ra thứ mà bạn thích nhất vì thú chơi bàn phím cơ custom không hề có giới hạn nào cả.

Lắp ráp

Trước khi lắp ráp hoàn chỉnh, chúng ta có thể test thử trước. Bạn có thể bỏ case foam, PCB foam để test âm thanh xem bạn thích như thế nào.

Sau khi đã thiết lập xong bàn phím, thì cuối cùng là cảm nhận thành quả.

Các thương hiệu bàn phím cơ

Các thương hiệu bàn phím cơ thì rất nhiều, không thể kể hết ra được. Ở đây chỉ kể ra một số tên tuổi tiêu biểu.

Realforce

Realforce là thương hiệu sản xuất bàn phím cơ hiệu đến từ Nhật Bản (hãng Topre sản xuất switch cùng tên). Realforce mang đầy đủ những gì mới nhất, tốt nhất mà switch Topre có lên mỗi sản phẩm của mình. Từng phím bấm trên bàn phím Realforce đều sử dụng công nghệ cảm ứng điện dung (elestrostatic capacitive) không chạm (contactless) nên cảm giác nhấn trên loại switch này khó mà tìm thấy trên các loại switch cơ thông thường. Cơ chế độc đáo trên các switch của bàn phím Realforce nên chúng rất khó hư hoặc gặp một số vấn đề như double click, nhảy phím,v.v...

Các hãng bàn phím Nhật Bản có hệ phụ kiện tương thích nhau. Bạn hoàn toàn có thể sử dụng kê tay Filco hoặc nắp đậy bụi của Filco cho bàn phím Realforce và nhìn rất hợp lý, sử dụng cũng thoải mái nữa.

Leopold

Leopold là thương hiệu sản xuất bàn phím cơ đến từ Hàn Quốc. Thương hiệu bàn phím cơ này luôn đáp ứng trọn vẹn những mong chờ của khách hàng khi không những sản phẩm chất lượng hoàn thiện mà còn mức giá siêu phải chăng. Làm mưa làm gió trong ngành game bởi những tính năng, công dụng vô cùng hữu hiệu. Bàn phím cơ Leopold sở hữu trong mình tính năng tốt và cũng rất chịu khó cải tiến.

Kiểu dáng phong phú, đặc biệt keycap luôn làm bằng chất liệu PBT tốt nhất hiện nay, áp dụng công nghệ keycap PBT DoubleShot. Keycap Leopold được đánh giá là keycap stock (keycap đi theo bàn phím) tốt nhất hiện nay và rất được săn đón mỗi khi có người tách ra bán riêng.

Mistel

Là thương hiệu đến từ Đài Loan. Hãng luôn cố gắng tạo ra trải nghiệm sử dụng sản phẩm thoải mái hơn cho khách hàng nhờ chất lượng build sản phẩm độc đáo. Mistel là thương hiệu sản xuất bàn phím cơ cao cấp ngang tầm Leopold hay Filco.

Filco

Filco là thương hiệu sản xuất bàn phím cơ đến từ Nhật Bản (sản xuất ở Đài Loan). Các bàn phím cơ Filco rất bền và ít bị hư hỏng vặt trong thời gian sử dụng. Về phụ kiện, Filco có rất nhiều sản phẩm hỗ trợ bạn gõ phím thoải mái hơn như kê tay và keycap. Ngoài ra cũng có một số phụ kiện giúp bạn giữ vệ sinh bàn phím của mình như bộ vệ sinh, keypuller, cọ,v.v... giúp trải nghiệm của bạn với bàn phím cơ thêm phần thoải mái và an tâm với xuất xứ Nhật Bản.

Varmilo

Một thương hiệu bàn phím mới trên thị trường đến từ Trung Quốc, tuy nhiên chất lượng được đánh giá tương đương Leopold hay Filco. Hãng đang rất nổi bật với các bàn phím chất lượng cao, keycap PBT và thiết kế hoa văn độc đáo mà không hãng nào khác có.

Akko

Akko là thương hiệu sản xuất bàn phím cơ đến từ Đài Loan. Phân khúc giá sản phẩm của hãng này là phân khúc thấp và trung cấp. Sử dụng switch đa dạng (Cherry và Akko), thiết kế bắt mắt, nhiều form factor phù hợp với mọi đối tượng. Vậy nên chính ngay tại Việt Nam đây là hãng bàn phím cơ phù hợp nhất với túi tiền của nhiều người.

Logitech

Logitech là thương hiệu sản xuất bàn phím cơ nổi tiếng có trụ sở đặt tại Thụy Sỹ. Trên thị trường công nghệ, Logitech chiếm thị phần khá lớn về các thiết bị ngoại vi. Đến thời điểm hiện tại, sản phẩm của thương hiệu này đã có mặt ở rất nhiều nước khác nhau với mẫu mã phong phú. Tuy nhiên riêng lĩnh vực phím cơ từ Logitech lại không được đánh giá cao (bàn phím membrane của Logitech lại rất tốt) do quá ưu tiên những tính năng thừa (như LED) trong khi chất lượng build lại thấp (so với giá).

Steelseries

Steelseries là thương hiệu chuyên sản xuất gaming gear nổi tiếng đến của Đan Mạch. Thao tác cực kỳ chính xác, nhẹ nhàng, êm ái, độ bền bàn phím cao hơn rất nhiều so với những loại bàn phím thông thường. Tuy nhiên bàn phím này được cho là dành cho game thủ (hoặc những người thích LED màu mè) chứ không dành cho đại chúng. Cùng với số tiền bỏ ra cho bàn phím gaming, người dùng có thể có rất nhiều lựa chọn tốt hơn khác.

Corsair

Corsair là thương hiệu sản xuất gaming gear đến từ Mỹ. LED là một truyền thống của Corsair khi các sản phẩm của họ luôn hướng đến sự màu mè nhất có thể. Đèn nền RGB có mặt trên tất cả sản phẩm giúp bạn thoải mái phô trương góc chơi game siêu ngầu của mình. Cũng như Steelseries, sản phẩm của Corsair không phải dành cho số đông, đặc biệt switch không lắp vừa các bộ keycap phổ biến trên thị trường.

Keychron

Keychron là thương hiệu sản xuất bàn phím cơ đến từ Trung Quốc. Với phân khúc giá rẻ, Keychron đang hướng đến danh hiệu bàn phím cơ giá rẻ dành cho người mới tìm hiểu về bàn phím cơ. Chất lượng hoàn thiện, cảm giác gõ không thật sự đặc sắc lắm nên hãng hay được gọi với tên là Keytroll 🤩

Fuhlen

Fuhlen là thương hiệu sản xuất bàn phím cơ hiệu đến từ Trung Quốc (thương hiệu này nổi tiếng với chuột sử dụng switch quang bất tử). Fuhlen nhắm tới việc mang đến cho khách hàng những phụ kiện máy tính có thiết kế đẹp, đảm bảo chất lượng nhưng có giá thành hợp lý. Công ty sở hữu một đội ngũ R & D chuyên nghiệp và có đủ khả năng cung cấp các giải pháp công nghệ mạnh mẽ cho lĩnh vực bàn phím và chuột.

#mechkey #keyboard #mechanical keyboard

Tôi xin lỗi nếu bài viết có bất kỳ typo nào. Nếu bạn nhận thấy điều gì bất thường, xin hãy cho tôi biết.

Nếu có bất điều gì muốn nói, bạn có thể liên hệ với tôi qua các mạng xã hội, tạo discussion hoặc report issue trên Github.

Welcome




manhhomienbienthuy

Xin chào. Tôi là manhhomienbienthuy, nickname khác là naa. Đây là thế giới của tôi, chào mừng đến với thế giới của tôi…

Bài viết mới




Chuyên mục




Lưu trữ theo năm




Câu nói yêu thích




There's a big difference between knowing the name of something and knowing something.

– Richard P. Feynman –

Thông tin liên hệ




Cảm ơn bạn đã quan tâm blog của tôi. Nếu có bất điều gì muốn nói, bạn có thể liên hệ với tôi qua các mạng xã hội, tạo discussion hoặc report issue trên Github.